Koordinasyon bileşikleri, bir metal iyonu (veya atomu) ile ona bağlı ligandlar içeren bileşiklerdir. Bu bileşiklerin sistematik adlandırılması IUPAC tarafından belirlenen kurallara göre yapılır.
Koordinasyon Bileşiklerinin Temel Bileşenleri
Koordinasyon bileşikleri iki ana kısımdan oluşur:
Merkez atom/iyon: Genellikle geçiş metalleri (Fe, Co, Ni, Cu vb.)Ligandlar: Merkez atoma bağlanan iyonlar veya moleküller (H2 O, NH3 , Cl- vb.)
Örnek: [Co(NH3 )6 ]Cl3
Bu bileşikte:
Merkez atom: Co3+
Ligandlar: 6 amonyak (NH3 ) molekülü
Karşı iyon: 3 Cl- iyonu
Adı: Heksamminkobalt(III) klorür
Adlandırma Kuralları
Kural
Örnek
Açıklama
Ligandlar önce yazılır
[Co(NH3 )6 ]3+
Heksammin...
Metal adı yazılır
[Co(NH3 )6 ]3+
...kobalt...
Metalin yükseltgenme basamağı belirtilir
[Co(NH3 )6 ]3+
...(III)
Anyonik komplekslerde metal adı -at eki alır
[Fe(CN)6 ]4-
Hegzasiyanoferrat(II)
Ligand sayıları öneklerle belirtilir
[Co(NH3 )4 Cl2 ]+
Tetraamindikloro...
Ligand Adlandırma Kuralları
Ligandların adlandırılmasında:
Nötr ligandlar normal adlarıyla yazılır (NH3 → amin, H2 O → aqua)
Anyonik ligandlar -o eki alır (Cl- → kloro, CN- → siyano)
Çok atomlu ligandlar parantez içinde yazılır (en → etilendiamin)
Ligand sayıları Latince öneklerle belirtilir:
1: mono- (genellikle atlanır)
2: di-
3: tri-
4: tetra-
5: penta-
6: hekza-
Örnek Adlandırmalar
[Pt(NH3 )4 ][PtCl4 ]: Tetraminplatin(II) tetrakloroplatinat(II)
[Cr(en)3 ]Cl3 : Tris(etilendiamin)krom(III) klorür
K4 [Fe(CN)6 ]: Potasyum hegzasiyanoferrat(II)
İzomeri Durumlarında Adlandırma
Koordinasyon bileşiklerinde izomeri durumunda:
Geometrik İzomerler
cis- ve trans- önekleri kullanılır:
Örnek: cis-diamindikloroplatin(II) ve trans-diamindikloroplatin(II)
Optik İzomerler
Δ (delta) ve Λ (lambda) sembolleri kullanılır:
Örnek: Δ-tris(etilendiamin)kobalt(III) klorür
Uygulama Alanı
Soru 1: [Cu(NH3 )4 ]SO4 bileşiğinin adı nedir?
Cevabı Göster
Cevap: Tetraminbakır(II) sülfat
Soru 2: [Fe(H2 O)5 SCN]2+ iyonunun adı nedir?
Cevabı Göster
Cevap: Pentaakvatiyosiyonatodemir(III)
Soru 3: K3 [Fe(CN)6 ] bileşiğinin adı nedir?
Cevabı Göster
Cevap: Potasyum hegzasiyanoferrat(III)
Özel Durumlar ve İstisnalar
Bazı ligandlar ve metaller için özel adlandırmalar:
NO (nitrozil) ligandı olduğunda metalin yükseltgenme basamağı 1 artar
Bakır için cuprat, demir için ferrat, gümüş için argentat gibi özel adlar kullanılır
Organometalik bileşikler farklı kurallara tabidir
Laboratuvar Uygulaması
Bir koordinasyon bileşiği sentezlendiğinde:
Önce ligandlar belirlenir ve sayıları tespit edilir
Merkez metalin yükseltgenme basamağı hesaplanır
Kompleks katyon mu anyon mu belirlenir
Uygun önekler ve ekler kullanılarak adlandırma yapılır